Buổi 7: Kế toán Thuế — GTGT, TNDN & TNCN

"Thuế là cái giá chúng ta trả cho một xã hội văn minh." — Oliver Wendell Holmes Jr.

🎯 Mục tiêu buổi học

Sau buổi học này, bạn sẽ:

Hiểu rõ cơ chế tính và kê khai thuế GTGT (VAT) theo phương pháp khấu trừ và trực tiếp
Tính toán thuế TNDN (CIT) — xác định chi phí được trừ / không được trừ
Tổng hợp nghĩa vụ thuế TNCN (PIT) từ Buổi 6 vào bức tranh toàn cảnh
Thực hiện bút toán ghi nhận, tạm nộp, quyết toán thuế
Lập tờ khai thuế GTGT mẫu (Mẫu 01/GTGT) trên Excel

I. Thuế Giá Trị Gia Tăng — VAT (GTGT)

1.1 Khái niệm & Phương pháp tính

Thuế GTGT là thuế gián thu, đánh vào giá trị tăng thêm của hàng hoá, dịch vụ qua mỗi khâu lưu thông. Có hai phương pháp tính thuế:

Tiêu chí	Phương pháp khấu trừ	Phương pháp trực tiếp
Đối tượng	DN có doanh thu ≥ 1 tỷ/năm, kê khai đầy đủ	DN nhỏ, hộ kinh doanh
Công thức	VAT phải nộp = VAT đầu ra − VAT đầu vào	VAT = GTGT × Thuế suất
Hoá đơn	Hoá đơn GTGT (có tách thuế)	Hoá đơn bán hàng
TK sử dụng	TK 133, TK 3331	TK 3331

Công thức cốt lõi (Phương pháp khấu trừ):

VAT phải nộp = VAT đầu ra - VAT đầu vào được khấu trừ

Nếu kết quả dương → Doanh nghiệp phải nộp thuế
Nếu kết quả âm → Doanh nghiệp được khấu trừ chuyển kỳ sau hoặc hoàn thuế

1.2 Thuế suất GTGT hiện hành

Thuế suất	Áp dụng cho
0%	Hàng hoá xuất khẩu, vận tải quốc tế, hàng bán tại khu phi thuế quan
5%	Nước sạch, thiết bị y tế, sách giáo khoa, thực phẩm tươi sống chế biến
8%	Thuế suất ưu đãi (áp dụng theo Nghị định giảm thuế, ví dụ NĐ 72/2024)
10%	Thuế suất phổ thông — đa số hàng hoá, dịch vụ thông thường

Lưu ý thực tế: Từ 01/01/2025, Chính phủ có thể tiếp tục chính sách giảm thuế GTGT từ 10% xuống 8% cho một số nhóm hàng. Kế toán cần theo dõi Nghị định mới nhất.

1.3 Tài khoản kế toán

TK 133 — Thuế GTGT được khấu trừ:

TK 1331: Thuế GTGT được khấu trừ của hàng hoá, dịch vụ
TK 1332: Thuế GTGT được khấu trừ của TSCĐ

TK 3331 — Thuế GTGT phải nộp:

TK 33311: Thuế GTGT đầu ra
TK 33312: Thuế GTGT hàng nhập khẩu

1.4 Bút toán thuế GTGT

Khi mua hàng (có VAT đầu vào):

Nợ TK	Có TK	Nội dung
Nợ TK 156 (giá chưa thuế)	Có TK 111/112/331 (tổng thanh toán)	Nhập kho hàng hoá
Nợ TK 1331 (VAT đầu vào)		Thuế GTGT được khấu trừ

Khi bán hàng (có VAT đầu ra):

Nợ TK	Có TK	Nội dung
Nợ TK 111/112/131 (tổng thu)	Có TK 511 (doanh thu chưa thuế)	Ghi nhận doanh thu
	Có TK 33311 (VAT đầu ra)	Thuế GTGT đầu ra

Cuối kỳ — Khấu trừ thuế:

Nợ TK	Có TK	Nội dung
Nợ TK 33311	Có TK 1331	Khấu trừ thuế GTGT đầu vào với đầu ra

Nộp thuế GTGT:

Nợ TK	Có TK	Nội dung
Nợ TK 33311	Có TK 112	Nộp thuế GTGT vào NSNN

1.5 Kê khai thuế GTGT

Kỳ kê khai: Theo tháng (doanh thu > 50 tỷ/năm) hoặc quý (doanh thu ≤ 50 tỷ/năm)
Mẫu tờ khai: Mẫu 01/GTGT (ban hành theo TT80/2021/TT-BTC)
Hạn nộp:
- Theo tháng: Ngày 20 của tháng tiếp theo
- Theo quý: Ngày cuối cùng của tháng đầu quý tiếp theo

II. Thuế Thu Nhập Doanh Nghiệp — CIT (TNDN)

2.1 Công thức tính

Thuế TNDN = (Doanh thu tính thuế - Chi phí được trừ + Thu nhập khác) \times 20 %

Hoặc viết gọn:

Thuế TNDN = Thu nhập chịu thuế \times 20 %

Trong đó:

Thu nhập chịu thuế = Doanh thu - Chi phí được trừ + Thu nhập khác - Thu nhập miễn thuế - Lỗ kết chuyển

2.2 Chi phí được trừ & không được trừ

Đây là phần quan trọng nhất khi quyết toán thuế TNDN — theo TT78/2014/TT-BTC (sửa đổi bổ sung):

Chi phí ĐƯỢC TRỪ khi đáp ứng đồng thời:

Khoản chi thực tế phát sinh liên quan đến hoạt động SXKD
Có đủ hoá đơn, chứng từ hợp pháp
Thanh toán không dùng tiền mặt với hoá đơn ≥ 20 triệu đồng

Chi phí KHÔNG ĐƯỢC TRỪ (điển hình):

STT	Loại chi phí	Lý do
1	Chi phí không có hoá đơn hợp lệ	Thiếu chứng từ
2	Chi phí tiền phạt vi phạm hành chính	Không phục vụ SXKD
3	Chi vượt mức khống chế (quảng cáo > 15% tổng CP được trừ)	Vượt định mức
4	Trích khấu hao TSCĐ không đúng quy định	Sai quy định
5	Chi phí cá nhân chủ DN không liên quan SXKD	Không liên quan
6	Lãi vay vượt trần (> 30% EBITDA theo NĐ132)	Quy định chống chuyển giá

2.3 Tài khoản kế toán

TK 3334 — Thuế TNDN phải nộp
TK 821 — Chi phí thuế TNDN
- TK 8211: Chi phí thuế TNDN hiện hành
- TK 8212: Chi phí thuế TNDN hoãn lại

2.4 Bút toán thuế TNDN

Hàng quý — Tạm nộp thuế TNDN:

Nợ TK	Có TK	Nội dung
Nợ TK 8211	Có TK 3334	Ghi nhận chi phí thuế TNDN tạm tính
Nợ TK 3334	Có TK 112	Nộp thuế TNDN vào NSNN

Cuối năm — Quyết toán:

Nếu số thuế quyết toán lớn hơn số đã tạm nộp:

Nợ TK	Có TK	Nội dung
Nợ TK 8211	Có TK 3334	Ghi nhận phần thuế TNDN phải nộp thêm

Nếu số thuế quyết toán nhỏ hơn số đã tạm nộp:

Nợ TK	Có TK	Nội dung
Nợ TK 3334	Có TK 8211	Giảm chi phí thuế TNDN (phần nộp thừa)

2.5 Tạm nộp & Quyết toán

Tạm nộp: Hàng quý, không cần nộp tờ khai tạm nộp (từ 2021), nhưng tổng tạm nộp 4 quý phải ≥ 80% số quyết toán năm
Quyết toán: Mẫu 03/TNDN, hạn nộp ngày 31/03 năm sau (trong vòng 90 ngày kể từ khi kết thúc năm tài chính)
Phạt: Nếu tạm nộp < 80% quyết toán → Tính tiền chậm nộp trên phần chênh lệch (0.03%/ngày)

III. Thuế Thu Nhập Cá Nhân — PIT (TNCN) — Tổng hợp

(Ôn tập từ Buổi 6 — Đặt trong bức tranh nghĩa vụ thuế tổng thể)

3.1 Vai trò của DN trong thuế TNCN

Doanh nghiệp là tổ chức chi trả thu nhập, có trách nhiệm:

Khấu trừ thuế TNCN tại nguồn trước khi trả lương
Kê khai và nộp thuế thay cho người lao động
Quyết toán thuế TNCN cho NLĐ có uỷ quyền

3.2 Quyết toán thuế TNCN hàng năm

Mẫu 05/QTT-TNCN — Tờ khai quyết toán thuế TNCN:

Nội dung	Chi tiết
Hạn nộp	31/03 năm sau (cùng hạn với TNDN)
Đối tượng	DN chi trả thu nhập đã khấu trừ thuế
Kèm theo	Phụ lục 05-1/BK-QTT-TNCN (bảng kê chi tiết)
NLĐ tự quyết toán	Khi có thu nhập từ ≥ 2 nơi, hoặc không uỷ quyền cho DN

3.3 Tài khoản và bút toán liên quan

TK 3335 — Thuế TNCN phải nộp (khấu trừ từ NLĐ)
Bút toán đã học ở Buổi 6:

Nợ TK	Có TK	Nội dung
Nợ TK 334	Có TK 3335	Khấu trừ thuế TNCN từ lương NLĐ
Nợ TK 3335	Có TK 112	Nộp thuế TNCN vào NSNN

IV. Ví dụ tổng hợp — Công ty TNHH Minh Phát (Quý I/2026)

4.1 Dữ liệu tháng 1/2026

Giao dịch	Giá chưa thuế	VAT (10%)
Mua hàng hoá (có HĐ GTGT)	500.000.000	50.000.000
Mua văn phòng phẩm	10.000.000	1.000.000
Bán hàng hoá	800.000.000	80.000.000
Cung cấp dịch vụ	200.000.000	20.000.000

Tính VAT phải nộp tháng 1/2026:

VAT đầu ra = 80.000 .000 + 20.000 .000 = 100.000 .000

VAT đầu vào = 50.000 .000 + 1.000 .000 = 51.000 .000

VAT phải nộp = 100.000 .000 - 51.000 .000 = 49.000 .000 đồng

4.2 Demo — Tờ khai Mẫu 01/GTGT (Rút gọn)

┌─────────────────────────────────────────────────────┐
│           TỜ KHAI THUẾ GTGT (Mẫu 01/GTGT)          │
│              Kỳ tính thuế: Tháng 01/2026            │
├─────────────────────────────────────────────────────┤
│ [22] Tổng DT hàng hoá, DV bán ra:    1.000.000.000 │
│ [24] HH-DV bán ra chịu thuế 10%:     1.000.000.000 │
│ [25] Thuế GTGT đầu ra:                 100.000.000 │
│ [23] HH-DV bán ra không chịu thuế:               0 │
│─────────────────────────────────────────────────────│
│ [26] Thuế GTGT còn khấu trừ kỳ trước:            0 │
│ [27] Thuế GTGT của HH-DV mua vào:       51.000.000 │
│ [28] Tổng thuế GTGT được khấu trừ:      51.000.000 │
│─────────────────────────────────────────────────────│
│ [40] Thuế GTGT phải nộp NSNN:           49.000.000 │
│ [43] Thuế GTGT còn được khấu trừ:                0 │
└─────────────────────────────────────────────────────┘

4.3 Ước tính thuế TNDN Quý I/2026

Chỉ tiêu	Số tiền
Doanh thu Quý I	3.200.000.000
Giá vốn hàng bán	2.100.000.000
Chi phí bán hàng	300.000.000
Chi phí QLDN	400.000.000
Lợi nhuận trước thuế	400.000.000
Chi phí không được trừ (ước tính)	20.000.000
Thu nhập chịu thuế	420.000.000
Thuế TNDN tạm nộp (20%)	84.000.000

V. Lịch nộp thuế — Timeline tổng hợp

📅 LỊCH NỘP THUẾ CHO DOANH NGHIỆP

Hàng tháng (nếu kê khai theo tháng):
├── Ngày 20 tháng sau    → Nộp tờ khai & thuế GTGT
├── Ngày 20 tháng sau    → Nộp tờ khai & thuế TNCN

Hàng quý:
├── Ngày 30 tháng đầu quý sau  → Nộp tờ khai GTGT (kê khai quý)
├── Ngày 30 tháng đầu quý sau  → Nộp thuế TNDN tạm nộp

Hàng năm:
├── 31/03 năm sau        → Quyết toán thuế TNDN (Mẫu 03/TNDN)
├── 31/03 năm sau        → Quyết toán thuế TNCN (Mẫu 05/QTT-TNCN)
└── 31/03 năm sau        → Nộp BCTC cho cơ quan thuế

VI. Tổng kết — Bức tranh thuế của doanh nghiệp

Loại thuế	TK Nợ phải trả	TK Chi phí	Tờ khai chính	Hạn QT năm
GTGT	3331	(không qua PL)	01/GTGT	Không (kê khai kỳ)
TNDN	3334	821 (8211/8212)	03/TNDN	31/03 năm sau
TNCN	3335	(không — khấu trừ NLĐ)	05/QTT-TNCN	31/03 năm sau

Sơ đồ dòng tiền thuế

Doanh thu bán hàng
    │
    ├── VAT đầu ra → TK 3331 ──→ Nộp NSNN (trừ VAT đầu vào TK 133)
    │
    ├── Lợi nhuận trước thuế
    │       ├── (+) Chi phí không được trừ
    │       ├── (−) Thu nhập miễn thuế
    │       └── = Thu nhập chịu thuế × 20% → TK 3334 → Nộp NSNN
    │
    └── Lương NLĐ
            ├── Khấu trừ TNCN → TK 3335 → Nộp NSNN
            └── Lương thực nhận → TK 334 → Trả NLĐ

📝 Checklist kiến thức

[ ] Phân biệt phương pháp khấu trừ và trực tiếp (VAT)
[ ] Tính VAT phải nộp từ dữ liệu đầu vào/đầu ra
[ ] Xác định chi phí được trừ / không được trừ khi tính TNDN
[ ] Ghi bút toán: ghi nhận, tạm nộp, quyết toán thuế
[ ] Biết hạn nộp thuế theo tháng, quý, năm
[ ] Nắm mẫu tờ khai: 01/GTGT, 03/TNDN, 05/QTT-TNCN

Buổi tiếp theo: Buổi 8 — Báo cáo tài chính (Phần 1): Bảng cân đối kế toán & Báo cáo kết quả kinh doanh.

Buổi 1: Nguyên lý Kế toán

Buổi 2: Hệ thống Tài khoản VAS

Buổi 3: Chứng từ & Sổ sách

Buổi 4: Kế toán Mua hàng & Bán hàng

Buổi 5: Tài sản Cố định & Khấu hao

Buổi 6: Tiền lương & BHXH