Chuẩn mực & Quy định liên quan

Tổng quan hệ thống văn bản

Văn bản	Nội dung chính	Tương đương IFRS
VAS 03	TSCĐ hữu hình	IAS 16
VAS 04	TSCĐ vô hình	IAS 38
VAS 06	Thuê tài sản	IFRS 16 (IAS 17 cũ)
TT45/2013/TT-BTC	Khung thời gian KH, quản lý TSCĐ	—
TT200/2014/TT-BTC	Hệ thống tài khoản kế toán	—

1. VAS 03 — Tài sản cố định hữu hình

Ban hành: Quyết định 149/2001/QĐ-BTC, hướng dẫn bởi TT45/2013/TT-BTC.

1.1 Phạm vi

Áp dụng cho kế toán TSCĐ hữu hình — tài sản có hình thái vật chất, nắm giữ để sử dụng trong hoạt động SXKD, cho thuê hoặc quản lý hành chính.

1.2 Điều kiện ghi nhận

Tài sản hữu hình được ghi nhận là TSCĐ khi đồng thời thoả:

Chắc chắn thu được lợi ích kinh tế trong tương lai
Nguyên giá xác định tin cậy
Thời gian sử dụng ước tính > 1 năm
Đủ tiêu chuẩn giá trị theo quy định (hiện hành: ≥ 30 triệu — TT45/2013)

1.3 Xác định nguyên giá

Hình thức có TSCĐ	Cách xác định nguyên giá
Mua sắm	Giá mua + Thuế NK + Chi phí trực tiếp liên quan
Tự xây dựng, tự chế	Chi phí thực tế phát sinh (NVL + Nhân công + SXC)
Trao đổi (tương tự)	Giá trị còn lại của TS đem trao đổi
Trao đổi (không tương tự)	Giá trị hợp lý của TS nhận về
Được tài trợ, biếu tặng	Giá trị hợp lý tại ngày nhận

1.4 Khấu hao

Phải trích KH cho mọi TSCĐ đang sử dụng, kể cả TSCĐ đã KH hết nhưng vẫn dùng (→ giá trị KH = 0, không trích nữa)
3 phương pháp: Đường thẳng, Số dư giảm dần có điều chỉnh, Sản lượng
Phương pháp KH phải phản ánh cách thức thu hồi lợi ích kinh tế
Phải xem xét lại phương pháp KH và thời gian sử dụng ít nhất mỗi năm tài chính

1.5 Chi phí phát sinh sau ghi nhận ban đầu

Loại chi phí	Xử lý
Nâng cấp, cải tạo → Tăng công suất, kéo dài thời gian SD	Vốn hoá — tăng nguyên giá
Sửa chữa lớn định kỳ	Phân bổ — TK 242 hoặc TK 335
Sửa chữa thường xuyên, bảo trì	Chi phí kỳ — TK 627/641/642

2. VAS 04 — Tài sản cố định vô hình

Ban hành: Quyết định 149/2001/QĐ-BTC.

2.1 Định nghĩa

TSCĐ vô hình là tài sản không có hình thái vật chất nhưng xác định được giá trị, do doanh nghiệp nắm giữ, sử dụng trong SXKD.

2.2 Điều kiện ghi nhận

Giống VAS 03 — 4 điều kiện, thêm yêu cầu tách biệt được (Identifiable) — có thể tách khỏi doanh nghiệp để bán, chuyển nhượng, cho thuê.

2.3 Chi phí nghiên cứu & phát triển

Giai đoạn	Xử lý
Nghiên cứu (Research)	Ghi nhận chi phí kỳ phát sinh — KHÔNG được vốn hoá
Triển khai (Development)	Vốn hoá thành TSCĐ vô hình nếu đủ 6 điều kiện

6 điều kiện vốn hoá chi phí triển khai:

Tính khả thi kỹ thuật để hoàn thành
Ý định hoàn thành và sử dụng/bán
Khả năng sử dụng hoặc bán
Cách thức tạo ra lợi ích kinh tế tương lai
Đủ nguồn lực để hoàn thành
Xác định tin cậy chi phí phát triển

2.4 Khấu hao TSCĐ vô hình

Phải khấu hao theo thời gian hữu ích (Useful life)
Nếu không xác định được thời gian hữu ích → Không khấu hao, nhưng phải kiểm tra tổn thất hàng năm (VAS chưa quy định rõ, IFRS yêu cầu)
Thời gian KH tối đa: 20 năm (trừ khi có bằng chứng thuyết phục hơn)

3. VAS 06 — Thuê tài sản

Ban hành: Quyết định 165/2002/QĐ-BTC.

3.1 Phân loại thuê tài sản

Tiêu chí	Thuê tài chính (Finance Lease)	Thuê hoạt động (Operating Lease)
Bản chất	Chuyển giao phần lớn rủi ro & lợi ích	Không chuyển giao
Quyền sở hữu	Thường chuyển giao cuối kỳ	Không chuyển giao
Ghi nhận bên thuê	Ghi nhận TSCĐ + Nợ phải trả	Ghi chi phí thuê kỳ
TK kế toán	TK 212 — TSCĐ thuê TC	TK 627/641/642

3.2 Dấu hiệu nhận biết thuê tài chính

Chuyển quyền sở hữu khi kết thúc hợp đồng
Có quyền chọn mua với giá thấp hơn giá trị hợp lý
Thời hạn thuê chiếm phần lớn thời gian sử dụng hữu ích
Giá trị hiện tại các khoản thanh toán ≥ phần lớn giá trị hợp lý tài sản
Tài sản chuyên biệt, chỉ bên thuê sử dụng được

:::warning[Khác biệt quan trọng với IFRS 16] VAS 06 vẫn dựa trên IAS 17 cũ — phân biệt thuê tài chính và thuê hoạt động ở bên thuê. IFRS 16 (áp dụng từ 2019) xoá bỏ sự phân biệt này — bên thuê phải ghi nhận Quyền sử dụng tài sản (Right-of-use asset) và Nợ thuê (Lease liability) cho hầu hết hợp đồng thuê. :::

4. TT45/2013/TT-BTC — Quản lý, sử dụng và trích KH TSCĐ

4.1 Tiêu chuẩn ghi nhận TSCĐ

Thời gian sử dụng > 1 năm
Giá trị ≥ 30.000.000 VNĐ
Chắc chắn thu được lợi ích kinh tế

4.2 Khung thời gian sử dụng (Phụ lục 1 — TT45)

Nhóm TSCĐ	Loại cụ thể	Min (năm)	Max (năm)
I. Nhà cửa, vật kiến trúc	Nhà cửa loại kiên cố	25	50
	Nhà cửa khác	6	25
	Kho chứa, bể chứa, bãi đỗ	5	20
II. Máy móc, thiết bị	Máy móc ngành dệt may, da giày	5	10
	Máy móc ngành gỗ, giấy	7	15
	Máy gia công kim loại (CNC)	7	15
	Thiết bị điện tử, CNTT	3	8
III. Phương tiện vận tải	Ô tô dưới 9 chỗ	6	10
	Xe tải, xe chuyên dùng	6	10
	Tàu, thuyền	7	15
IV. Thiết bị quản lý	Thiết bị văn phòng	3	8
	Phần mềm máy tính	3	8
V. Vườn cây, súc vật	Vườn cây lâu năm	6	40
	Súc vật làm việc	4	15

4.3 Quy định về hệ số điều chỉnh (Số dư giảm dần)

Thời gian sử dụng TSCĐ	Hệ số điều chỉnh
≤ 4 năm	1,5
Trên 4 – 6 năm	2,0
Trên 6 năm	2,5

4.4 Quản lý TSCĐ

Mỗi TSCĐ phải lập Thẻ TSCĐ và theo dõi trong Sổ TSCĐ
Mỗi TSCĐ phải được đánh mã (Asset code) và dán nhãn
Hàng năm kiểm kê TSCĐ, đối chiếu sổ sách với thực tế

5. Hệ thống TK theo TT200 — TSCĐ

5.1 Sơ đồ tài khoản

TK	Tên	Số dư	Ghi chú
211	TSCĐ hữu hình	Nợ	Nguyên giá. TK cấp 2: 2111–2118
212	TSCĐ thuê tài chính	Nợ	Nguyên giá tài sản thuê TC
213	TSCĐ vô hình	Nợ	Nguyên giá. TK cấp 2: 2131–2138
214	Hao mòn TSCĐ	Có	KH luỹ kế. TK cấp 2: 2141 (HH), 2142 (Thuê TC), 2143 (VH), 2147 (BĐSĐT)
241	XDCB dở dang	Nợ	TK cấp 2: 2411 (Mua sắm), 2412 (XDCB), 2413 (Sửa chữa lớn)
242	Chi phí trả trước	Nợ	Phân bổ CCDC, sửa chữa lớn, chi phí trả trước dài hạn

5.2 Quan hệ giữa các TK

TK 211/213 (Nguyên giá)  ←→  TK 214 (Hao mòn luỹ kế)
    ↓                              ↓
Giá trị còn lại = Nguyên giá − Hao mòn luỹ kế
    (Net Book Value = Cost − Accumulated Depreciation)

TK 241 (XDCB dở dang) → Khi hoàn thành → Kết chuyển sang TK 211/213
TK 153 (CCDC) → Xuất dùng → TK 242 → Phân bổ → TK 627/641/642

5.3 Bút toán tổng hợp TSCĐ — Sơ đồ chữ T

TK 211 — TSCĐ hữu hình:

Bên Nợ (Tăng)	Bên Có (Giảm)
Mua sắm mới (từ TK 111/112/331)	Thanh lý, nhượng bán (sang TK 214 + 811)
XDCB hoàn thành (từ TK 241)	Góp vốn liên doanh
Nhận vốn góp (từ TK 411)	Phát hiện thiếu khi kiểm kê
Trao đổi TS	Chuyển thành BĐSĐT (TK 217)

TK 214 — Hao mòn TSCĐ:

Bên Nợ (Giảm)	Bên Có (Tăng)
Thanh lý, nhượng bán	Trích KH hàng tháng (từ TK 627/641/642)
Giảm TSCĐ

6. So sánh VAS — IFRS

6.1 IAS 16 vs VAS 03 — TSCĐ hữu hình

Tiêu chí	VAS 03	IAS 16
Nguyên giá	Giá gốc (Historical cost)	Giá gốc hoặc Đánh giá lại (Revaluation model)
Đánh giá lại	Không cho phép (trừ trường hợp nhà nước yêu cầu)	Cho phép — ghi nhận vào OCI
Giá trị thu hồi	Thường = 0 trong thực tế VN	Phải ước tính hợp lý (Residual value)
Component depreciation	Không yêu cầu rõ	Bắt buộc — KH từng bộ phận riêng
Kiểm tra tổn thất (Impairment)	Không quy định cụ thể	Bắt buộc theo IAS 36
Thời gian KH	Theo khung TT45	Tự xác định, xem xét lại hàng năm

6.2 IAS 38 vs VAS 04 — TSCĐ vô hình

Tiêu chí	VAS 04	IAS 38
Thời gian hữu ích	Tối đa 20 năm	Có thể vô hạn (Indefinite)
TS vô hình có TG hữu ích vô hạn	Không đề cập	Không KH, kiểm tra tổn thất hàng năm
Chi phí phát triển nội bộ	Vốn hoá nếu đủ 6 điều kiện	Tương tự, nhưng chi tiết hơn
Goodwill	Theo VAS 11 (HĐKD)	IFRS 3 — Không KH, kiểm tra tổn thất

6.3 IFRS 16 vs VAS 06 — Thuê tài sản

Tiêu chí	VAS 06 (dựa IAS 17 cũ)	IFRS 16 (từ 2019)
Phân loại bên thuê	Thuê TC / Thuê HĐ	Không phân loại — ghi nhận hầu hết
Ghi nhận bên thuê	Thuê HĐ → Chi phí kỳ	Ghi ROU Asset + Lease Liability
Ngoại lệ	—	Thuê ngắn hạn (< 12 tháng), TS giá trị thấp
Bên cho thuê	Thuê TC / Thuê HĐ	Giữ nguyên phân loại Thuê TC / Thuê HĐ
Ảnh hưởng BCTC	Thuê HĐ ngoại bảng (Off-balance)	Tất cả lên bảng (On-balance)

:::tip[Xu hướng hội tụ] Việt Nam đang trong lộ trình áp dụng IFRS. Khi VFRS (Vietnamese Financial Reporting Standards) chính thức ban hành, dự kiến VAS 06 sẽ được thay thế bằng chuẩn mực mới tương đương IFRS 16 — ảnh hưởng lớn đến cách ghi nhận thuê tài sản của doanh nghiệp Việt Nam. :::

7. Tham khảo nhanh

Văn bản pháp luật

Văn bản	Nội dung	Link tham khảo
QĐ 149/2001/QĐ-BTC	Ban hành VAS 03, 04	thuvienphapluat.vn
QĐ 165/2002/QĐ-BTC	Ban hành VAS 06	thuvienphapluat.vn
TT45/2013/TT-BTC	Quản lý TSCĐ, khung KH	thuvienphapluat.vn
TT200/2014/TT-BTC	Chế độ kế toán DN	thuvienphapluat.vn

Chuẩn mực quốc tế

IFRS/IAS	Tên	Có hiệu lực
IAS 16	Property, Plant and Equipment	Sửa đổi 2022
IAS 38	Intangible Assets	Sửa đổi 2021
IFRS 16	Leases	01/01/2019
IAS 36	Impairment of Assets	Sửa đổi 2022
IAS 8	Accounting Policies, Changes in Estimates and Errors	Sửa đổi 2023

Chuẩn mực & Quy định liên quan ​

Tổng quan hệ thống văn bản ​

1. VAS 03 — Tài sản cố định hữu hình ​

1.1 Phạm vi ​

1.2 Điều kiện ghi nhận ​

1.3 Xác định nguyên giá ​

1.4 Khấu hao ​

1.5 Chi phí phát sinh sau ghi nhận ban đầu ​

2. VAS 04 — Tài sản cố định vô hình ​

2.1 Định nghĩa ​

2.2 Điều kiện ghi nhận ​

2.3 Chi phí nghiên cứu & phát triển ​

2.4 Khấu hao TSCĐ vô hình ​

3. VAS 06 — Thuê tài sản ​

3.1 Phân loại thuê tài sản ​

3.2 Dấu hiệu nhận biết thuê tài chính ​

4. TT45/2013/TT-BTC — Quản lý, sử dụng và trích KH TSCĐ ​

4.1 Tiêu chuẩn ghi nhận TSCĐ ​

4.2 Khung thời gian sử dụng (Phụ lục 1 — TT45) ​

4.3 Quy định về hệ số điều chỉnh (Số dư giảm dần) ​

4.4 Quản lý TSCĐ ​

5. Hệ thống TK theo TT200 — TSCĐ ​

5.1 Sơ đồ tài khoản ​

5.2 Quan hệ giữa các TK ​

5.3 Bút toán tổng hợp TSCĐ — Sơ đồ chữ T ​

6. So sánh VAS — IFRS ​

6.1 IAS 16 vs VAS 03 — TSCĐ hữu hình ​

6.2 IAS 38 vs VAS 04 — TSCĐ vô hình ​

6.3 IFRS 16 vs VAS 06 — Thuê tài sản ​

7. Tham khảo nhanh ​

Văn bản pháp luật ​

Chuẩn mực quốc tế ​